Archiwa kategorii: Dawniej

Chełmskie dawniej

CHEŁM – Zespół poseminaryjny

W skład zespołu zabytkowego wchodzą zabudowania dawnego seminarium duchownego greko-katolickiogo (złożone z trzech pawilonów) oraz dawny kościół unicki. Całość usytuowana jest na splantowanej części zachodnio-północnego stoku Góry Zamkowej w Chełmie, pomiędzy ulicami Kasprzaka i Mindowskiej, otoczona ciągłym murem z cegły i kamienia wapiennego.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

ZAGRODA – Zajazd z końca XVIII wieku (karczma)

Wieś Zagroda położona w dolinie rzeki Siennicy na obszarze Pagórów Chełmskich przy szosie biegnącej z Chełma do Krasnegostawu przez Wierzchowiny, lokowana przez Jana Bądzyńskiego około 1640 roku. Pierwotnie nosiła nazwę Wola Żdżańska i stanowiła część Żdżannego. W 1667 roku dobra Żdżańskie przeszły w posiadanie Stanisława Węglińskiego, następnie Jana Gawareckiego, a później Franciszka Nitosławskiego i z kolei do rąk Stefana Kuczewskiego. W 1799 roku właścicielem dóbr żdżańskich stał się Karol Węgliński stolnik chełmski. Posiadacze dóbr dalej zmieniali się stale, byli nimi: Katarzyna Kwaśniewska, Barbara Smorczewska i inni. Ostatnim właścicielem był Ludomir Robert Smorczewski. W 1944 roku majątek został rozparcelowany pomiędzy okolicznych chłopów.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

WYRYKI – Wiatraki XIX-wieczne

Wyryki, duża wieś, siedziba gminy, położona na obszarze Garbu Włodawskiego, odległa 11 km na zachód od Włodawy, usytuowana przy szosie wiodącej do Parczewa. W 1827 roku było tu 168 domów i 901 mieszkańców. Zachowały się tutaj trzy XIX-wieczne wiatraki typu „koźlak”, stanowiące własność: Stanisława Czelaja, Mariana Kwiatkowskiego i Jana Hawryluka. Wszystkie one posiadają niemal identyczną konstrukcję i formę. Najlepiej zachowanym spośród nich jest wiatrak Stanisława Czelaja, dlatego opis oparty zostanie na tym właśnie obiekcie.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

WOJSŁAWICE – Kościół z XVII wieku

Wojsławice, dawniej miasto, obecnie wieś. Miejscowość położona na obszarze subregionu Działów Grabowieckich, w dolinie rzeki Wojsławki, prawego dopływu Wieprza, odległa 24 km na południe od Chełma. Po raz pierwszy miejscowość jest wzmiankowana w 1434 roku. Wieś królewską Władysław Jagiełło nadał Janowi Ligęzie Czyżowskiemu herbu Półkozie, kasztelanowi krakowskiemu. Około 1440 roku ten możny dostojnik otrzymuje od Władysława Warneńczyka nadanie praw miejskich dla Wojsławic. Wówczas też powstać musiał warowny zamek obronny oddalony ok. 500 m na południowy wschód od rynku. W 1490 roku najazd tatarski spowodował zniszczenie miasta. Po Czyżowskich Wojsławice przechodzą w ręce Janusza Tyszkiewicza (ok. 1629 r.) a następnie właścicielem ich staje się Stefan Stanisław Czarniecki synowiec słynnego hetmana polnego.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

WŁODAWA – Zespół popauliński

Włodawa, miasto położone na lewym brzegu Bugu u ujścia Włodawki, na obszarze Polesia Lubelskiego. Miejscowość wzmiankowana już w XIII wieku jako gród książęcy. Od 1475 roku mieścił się tu klucz dóbr Sanguszków. Około roku 1534 Włodawa uzyskała prawa miejskie. Z końcem XVI wieku dobra włodawskie przeszły w ręce Leszczyńskich, którzy stworzyli tu prężny ośrodek ruchu protestanckiego. Po Leszczyńskich Włodawę dzierżą Pociejowie, Flemingowie, Czartoryscy, Potoccy i Zamoyscy. Miejscowość leżała na starym trakcie handlowym biegnącym na Litwę, skąd też zasłynęła z wielkich jarmarków na konie i bydło. Jednorazowo nierzadko spędzano tu do 20 tys. wołów, kupowanych przez kupców z Polski centralnej, Sląska i Niemiec.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

SURCHÓW – Zespół pałacowo-parkowy

Wieś Surchów leży w obszarze subregionu Działów Grabowieckich, na stoku wzniesienia opadającego ku dolinie rzeki Wojsławki, prawego dopływu Wieprza, w odległości 11 km na południowy wschód od Krasnegostawu, obok drogi biegnącej do Wojsławic. Miejscowość wzmiankowana już w 1564 roku jako wieś należąca do starostwa krasnostawskiego. Później przeszła w ręce prywatne. Właściciele dóbr często zmieniali się. W końcu XVIII wieku dzierżył je August Kicki, a następnie przekazał w 1813 roku Pawłowi Cieszkowskiemu herbu Dołęga, jako wiano swej córki Zofii za niego wydanej. On to wzniósł tu, do dziś istniejący, pałac i założył wokół niego park.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

STOŁPIE – Zespół warowno-kultowy

Wieś leży nad doliną rzeki Garki, dopływem Uherki obok trasy T-12, w odległości 10 km na zachód od Chełma. Jest to bardzo stara miejscowość, wzmiankowana już w 1204 roku. Jej nazwa wiąże się z prastarą wznoszącą się tu wieżą, zwaną dawniej Stołpem. U podnóża wzniesienia, na jego zachodnim stoku, tuż przy szosie Chełm – Lublin usytuowany jest nieduży owalny kopiec wczesnośredniowiecznego grodziska i wtopiona częściowo w jego nasyp warowna, smukła budowla. Spod skarpy dawnego gródka wypływa źródełko, tuż obok podobne drugie.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

SIEDLISZCZE – Dwór XVIII-wieczny

Wieś Siedliszcze po raz pierwszy wzmiankowana jest w dokumencie z 1421 roku. W tym mniej więcej czasie należała ona do Macieja, który pisał się „z Siedliszcza”. W początku XVII wieku miejscowością władali Witwińscy, później Kożuchowscy. W połowie XVII wieku Siedliszcze wraz z sąsiednimi wsiami należało do Korybutów. Właściciele posiadłości zmieniali się dość często. Byli nimi kolejno: Jaskólscy, Walerian Podhorodyński, Jan Szkliński, a w końcu XVII wieku majątek przeszedł w ręce magnackiej rodziny Rzewuskich. W roku 1758 Wacław Rzewuski hetman wielki, przy tym poeta i dramatopisarz, sprzedał posiadłość pułkownikowi husarii Wojciechowi Węglińskiemu, późniejszemu kasztelanowi chełmskiemu.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

SAWIN – Kościół z początku XVIII wieku

Sawin, osada, dawniej miasto biskupów chełmskich, położona na obszarze Obniżenia Dubienki, w dolinie rzeczki Lepietuchy, dopływu Uherki, w odległości 16 km na północ od Chełma, obok szosy prowadzącej do Włodawy. W pierwszej połowie XIV wieku Władysław Jagiełło nadał królewską wieś „Schawina” parafialnemu kościołowi chełmskiemu jako uposażenie. W 1456 roku Kazimierz Jagiellończyk przekazał Sawin na własność biskupom chełmskim. Staraniem Macieja ze Starej Łomży bpa katolickiej diecezji chełmskiej około 1490 roku osiedle uzyskało nadanie praw miejskich.
Czytaj dalej