Chełmskie dawniej

CHEŁM – Cerkiew prawosławna z połowy XIX wieku

Obiekt zabytkowy położony przy Placu Kościuszki. Obok niego usytuowana wolnostojąca dzwonnica i po przeciwnej stronie ulicy Sienkiewicza plebania prawosławna z tego samego okresu.

Cerkiew pod wezwaniem świętego Jana Teologa wzniesiona w latach 1848-82 z fundacji rządu carskiego, restaurowana w 1927 i 1949 roku. Obiekt murowany, otynkowany, utrzymany w stylu klasycystycznym o cechach cerkwi ruskiej, o układzie centralnym na planie krzyża greckiego, z czterema okrągłymi wieżyczkami wkomponowanymi pomiędzy ramiona krzyża. Od frontu dobudowana kwadratowa w rzucie kruchta. Bryła obiektu zwieńczona jest potężną latarnią w formie walcowatego bębna przykrytego cebulastym hełmem. Podobnie zwieńczone są wieżyczki boczne. Wszystkie zewnętrzne elewacje mają postać portyków przyścinnych flankwanych parzystymi pilastrami toskańskimi podtrzymujących belkowanie, z trójkątnymi ogzymsowionymi przyczółkami. Na osiach tych portyków duże arkadowe okna umieszczone we wnękach. Od strony wschodniej ołtarzowej zamiast jednego okna, dwa okulusy. Latarnia głównej kopuły i latarnie wieżyczek bocznych przeprute arkadowymi oknami w obramieniu pilastrowym. Dachy nad ramionami korpusu głównego i nad kruchtą dwuspadowe, kryte blachą ocynkowaną.

Wnętrze posiada ikonostas i dwa boczne ołtarzyki końca XIX wieku. W nich XVIII-wieczne ikony malowane na desce, pochodzące z dawnej cerkwi we wsi Strzece. Na uwagę zasługuje bogaty księgozbiór cerkiewny z XVII—XIX wieku. Niektóre księgi posiadają oprawę skórzaną i zdobione są drzeworytami.
Na skrzyżowaniu ramion korpusu budynku kopuła na żagielkach z latarnią ustawioną na niej. Podobnie przykryte kopułami są wieżyczki boczne. Ramiona krzyża sklepienie kolebkowo, otwarte do wnętrza lukami tęczowymi wspartymi na parzystych pilastrach toskańskich.

Dzwonnica z połowy XIX wieku późnoklasycystyczna, ulokowana w zachodnim narożniku cmentarza cerkiewnego. Murowana, otynkowana, dwukondygnacyjna, na rzucie kwadratu. Dolna kondygnacja posiada elewacje gładkie i ma charakter monumentalnego cokołu. Elewacje kondygnacji górnej boniowane, na narożach ujęte w pilastry. Na osiach ściany ich przeprute zamkniętymi półkoliście przeźroczami dzwonowymi, pod którymi uformowane w tynku, kwadratowe płyciny. Obiekt przykryty kopulastym czteropołaciowym dachem z lukarnami. Zwieńczenie dachu stanowi szczupła w proporcjach latarnia z cebulastym hełmem. Pokrycie z blachy ocynkowanej.

Plebania późnoklasycystyczna wzniesiona w połowie XIX wieku, murowana, otynkowana, dwukondygnacyjna. W rzucie prostokątna, dwutraktowa. Pomiędzy traktami korytarz podłużny z sienią i klatką schodową na osi budynku. Sień przysklepiona kolebką z lunetami na gurtach, w pozostałych pomieszczeniach sufity.
Elewacje zewnętrzne z pozornymi ryzalitami na osiach flankowanymi pilastrami i zwieńczonymi trójkątnymi przyczółkami w ogzymsowieniu. Fasada siedmioosiowa. Na parterze okna zamknięte arkadowo, na piętrze prostokątne. Otwory na piętrze posiadają obramienia pilastrowane z nadprożami. Gzyms wieńczący profilowany.
Dach dwuspadowy, kryty blachą ocynkowaną.

Cały zespół tworzy układ jednolity stylowo o interesującej charaktrystycznej formie.

Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmie

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>