Chełmskie dawniej

CZUŁCZYCE – Przysiółek

Czułczyce, stara wieś położona na brzegu doliny Uherki w obszarze Pagórów Chełmskich. odległa 10 km na północ od Chełma, a 3,5 km na wschód od szosy wiodącej do Włodawy. Była to wieś należąca do chełmskiej królewszczyzny. W 1425 roku wieś Czułczyce Władysław Jagiełło oddał Janowi Mężykowi z Dąbrowy. Później stanowiła ona posiadłość Małyszki, a od roku 1447 Macieja z Sielca zwanego Smokiem.

W 1543 roku król Zygmunt August odkupił wieś Czułczyce wraz z zamkiem od Hieronima Smoka—Ślepowrona. Miejscowy kościół parafialny ufundowany został w 1442 roku przez Małyszkę. W tym samym czasie fundowana była cerkiew prawosławna, później unicka.

Zabytkiem sięgającym czasów wczesnego średniowiecza jest grodzisko położone wśród zabagnionych łąk w południowo-wschodniej części wsi, zwane przez miejscowych „zamczyskiem” (na południowy wschód od drewnianego kościoła).

Grodzisko połozone obok Przysiółka Czułczyckiego ma w rzucie kształt nieregularnego sześcioboku zbliżonego do owalu wyniesionego wyspowo ponad terenem. Jest to pozostałość założenia obronnego zapewne z wczesnego średniowiecza. Zachowane zostały częściowi wały ziemne i fosy polączone od zachodu z terenem suchym, ze śladami wjazdu od strony północnej. Na nasypie dawnego grodziska w pierwszej połowie XV wieku Smokowie wznieśli nieduży murowany zamek, którego fundamenty mają być ukryte pod murawą.
Kościół dawniej parafialny pod wezwaniem Wszystkich Swiętych, obecnie kaplica cmentarna. Wzniesiony w 1764 roku na miejscu poprzednich, konsekrowany w 1832 roku, fundowany przez Eleonorę Wąską. Restaurowany był w latach 1880 i 1976. Obiekt drewniany, konstrukcji zrębowej, zewnątrz oszalowany i wzmocniony lisicami. Nawa w rzucie zbliżona do kwadratu z prezbiterium węższym prostokątnym zamkniętym trójbocznie z dwoma zakrystiami przy nim. Wewnątrz płaskie stropy z podsiębitką. Chór muzyczny wsparty na dwu profilowanych słupach z rzeźbionym w kształt zwisów i girland parapetem. Na jego osi umieszczony drewniany, snycerskiej roboty kartusz z herbami Krzywda Rzewuskich i Pilawa Potockich. Po bokoch dwa inne kartusze z herbami: Bończa Kunickich i Jastrzębiec Sługockich.
Budynek z zewnątrz posiada profilowany gzyms wienczący oraz gzymsik cokołowy. Dachy dwuspadowe kryte blachą, pierwotnie gontowe.
Nad nawą ażurowa sygnaturka z cebulastym hełmem.

Ołtarz główny i dwa ołtarze boczne utrzymane stylu rokoko, rzeźbione być może przez Michała Filewicza. Poza tym wnętrze wyposażone jest w szereg obrazów XVIII-wiecznych.

Kapliczka z 1933 roku drewniana z ludową rzeźbą świętego Jana Nepomucena, usytuowana na cmentarzu kościelnym.

Dzwonnica z początku XIX wieku w narożniku cmentarza kościelnego, drewniana, na rzucie kwadratu konstrukcji ryglowej, oszalowana. Górna kondygnacja węższa, z prześwitami, oddzielona od przyziemia dużymi okapami gontowymi. Przykryta dachem dwuspadowym blaszanym.

W samej wsi Czułczyce nowy kościół murowany z 1905 ruku pierwotnie cerkiew prawosławna. Wewnątrz zabytkowe wyposażenie, przeniesione z kościoła drewnianego.

W pob1iskiej wsi Sajczyce, w dolinie rzeki Uherki jest drugie grodzisko położone na północnym krańcu wsi w przysiółku „Majdanek”. Wśród zabagnionej łąki zwanej „Horodynki” na wyspowym nieznacznym wzniesieniu gruntu usypane jest pierścieniowate grodzisko o jednym wale i fosie. Sondażowe badania wskazują na VIII-X wiek jego pochodzenia. W linii prostej jest ono odległe od Grodziska w Przysiółku Czułczyckim o 5 km.

W polożonej na drugim brzegu Uherki, we wsi Zarzrcze (odległa 1 km od Przysiółka) na pograniczu z Wólką Czułczycką, na posesji szkoły podstawowej wznosi się zagadkowy słup murowany. Ma on kształt walca o średnicy 1 m i wysokości 2,5 m zwieńczony kopułowatą formą odciętą od trzonu gzymsem z czerwonej cegły. Zabytek jest wykonany z miejscowego kamienia polnego. Na wierzchu umieszczony nieduży krzyż kuty w żelazie. Znaczenie jego nie jest znane. Istnieją dwie wersje przekazów ustnych. Jedna mówi, że został ustawiony w XVII wieku na mogile łudzi wymarłych na cholerę, druga natomiast wersja sugeruje, że jest to słup graniczny oddzielający grunty dawnej wsi królewkiej Zarzecze, należącej do niegrodowego starostwa czułczyckiego, od osadzonej w XVI wieku na prawie wolnym, nowej wsi „Wólka Czułczycka”.

We wsi jest sklep spożywczy, przystanek PKS.

na podstawie:
Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmi

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>