Chełmskie dawniej

KULIK – dwór z XIX wieku

Wieś w gminie Siedliszcze, wzmiankowana po raz pierwszy w 1724 roku. Leży w subregionie Obniżenia Dorohuckiego przy drodze łączącej Siedliszcze z Cycowem. oddalona 30 km na północny zachód od Chełma. Na jej zachodnim skaju rozlokowany jest zabytkowy zespół dworsko-parkowy początkami swymi sięgający XVIII wieku. W 1724 roku jego właścicielem był Józef Sługocki, podczaszy chełmski, ale już w połowie tegoż stulecia majątek przeszedł w ręce Węglińskich, wlaścicieli Siedliszcza. W 1830 roku Kulik objął w posiadanie Błażej Piotrowski. a w 1856 odkupił od niego Kalikst Łaski. W 1870 roku majątek nabył na licytacji Piotr Załuski i w rękach tego rodu utrzymywała się posiadłość aż do roku 1944. Obecnie mieści się tu szkola podstawowa.

Dawny dwór wznosi się w otoczeniu parku krajobrazowego z sadzawkami. Obiekt ustawiony frontem na południe. Jego bryła jest rozczłonkowana, chociaż utrzymana w jednolitym charakterze. Składa sie ona z parterowego korpusu głównego przykrytego dachem dwuspadowym oraz przyległego doń od strony zachodniej piętrowego skrzydła, które wysunięte jest ryzalitowo, zarówno od strony frontowej, jak też od elewacji ogrodowej. Od wschodu korpus główny posiada także analogicznie wysunięty przed fasadę ryzalit, z tym, że od frontu ma on formę poligonalną i jest jednokondygnacyjny.

Elewacja frontowa dworu jest asymetryczna, 10-osiowa z umieszczonym na gródku portykiem kolumnowofilarowym przykrytym dachem namiotowym wtopionym w dach korpusu. Fasada ma nieznacznie wysunięty cokół i zwieńczona jest profilowanym gzymsem. Otwory okienne prostokątne zdobione opaskami z klińcem umieszczonym w kluczu i nadokiennikami w formie odcinków profilowanego gzymsu. Ryzalit poligonalny posiada duże zamknięte łukowo okna, jako że mieścila się w nim pierwotnie oranżeria. Elewacja ogrodowa w części piętrowej budynku posiada dwa otwory i blendę zamknięte półkoliście (na 2 kondygnacji), natomiast w ryzalicie parterowym jest okno typu „serliana”, rozczłonkowane pilastrami toskańskimi. Charakterystycznymi dla bryły obiektu są duże okapy dachowe wsparte na ażurowych drewnianych kroksztynach.

Wnętrze o układzie dwutraktowym, obecnie pozbawione wystroju architektonicznego. W skrzydle zachodnim znajduje się duży salon z szerokim wejściem na taras. Wejście to jest zamknięte łukiem koszowym spływajacym na dwie flankujące kolumienki toskańskie.

Dwór w Kuliku wzniesiony został w drugiej połowie XIX wieku przez Załuskich. Dla jego koncepcji archiektonicznej charakterystycznym jest zaprojektowanie od początku jednorodnego obiektu o rozczłonkowanym ukladzie brył, co pozoruje jego dawność i stopniowe formowanie się w drodze kolejnych dobudówek i przekształceń. Zabytek jest dokumentem epoki obrazujacym manierę końca XIX wieku do asymetrycznego układu brył o różnych wysokościach.

Wydarzenia z najnowszej historii upamiętnia tablica kamienna wmontowana w filarze portyku, a głosząca, że w marcu 1944 roku we dworze rezydował sztab partyzanckiej dywizji radzieckiej dowodzonej przez generała Piotra Werszyhorę.

Park otaczający budynek dawnego dworu ma układ nieregularny, angielski. Jego oś kompozycyjna stanowi aleja dojazdowa z wylotem na gazon położony przed południową fasadą dworu. Od strony ogrodowej dworu oś tę przedłuża aleja kasztanowcowa wybiegająca ku sadzawce parkowej, z wysepką na środku. Park zajmuje powierzchnię 3 ha i posiada zachowanych około 400 drzew reprezentujących 20 gatunków. Są to przede wszystkim graby, lipy i jesiony, a ponadto już w mniejszej ilości: klony, kasztanowce, dęby, brzozy i wierzby białe. Bardziej okazałe egzemplarze starodrzewiu posiadają obwody pnia od 2.8 do 2.4 m, liczą sobie 200-300 lat.

Zespół dworsko-parkowy w Kuliku leżący na uboczu szlaków komunikacyjnych w terenie stosunkowo mało urozmaiconym, w istotny sposób ożywia krajobraz i godnym jest większego zainteresowania ze strony turystów i miłośników regionu.

Dojazd z Chełma autobusem PKS.

na podstawie:
Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmi

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>