Chełmskie dawniej

ORCHÓWEK – Kościół poaugustiański

Orchówek, obecnie przedmieście Włodawy, niegdyś miasteczko. Miejscowość położona na północno-wschodnim krańcu Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego nad brzegiem Bugu. Na mocy przywileju wydanego przez króla Aleksandra w 1506 roku starosta bełzki Jerzy Krupski lokował tu miasteczko, które w rękach tej rodziny utrzymywało się do końca XVI wieku poczem przesło w posiadanie Mikołaja Iwickiego, a w 1615 roku włączone zostało do dóbr włodawskich należących wówczas do Leszczyńskich, a później Pociejów, Flemingów, Czartoryskich i Zamoyskich. W 1648 roku miejscowość spalona została przez Kozaków, a w 1656-7 r. reszty dzieła zniszczenia dopełniły wojska moskiewskie i szwedzkie. W 1869 roku nastąpiła utrata praw miejskich. W czasie I wojny światowej (1915 r.) osada ponownie uległa spaleniu.

Kościół parafialny poaugustiański pod wezwaniem świętego Jana Jałmużnika, na miejscu kolejnych kilku drewnianych, murowany, wzniesiony wg projektu Pawła Fontany w latach 1770-77, konsekrowany w 1780 r. Ostateczne zakończenie budowy nastąpiło dopiero w 1848 roku. Władze carskie w 1864 roku skasowały klasztor przykościelny i parafię, a w 1867 roku kościół zamieniły na cerkiew prawosławną. W 1915 roku czasie działań wojennych świątynia została poważna uszkodzona przez pociski armatnie, a następnie w latach 1921-24 odnowiona. W 1938 roku wymieniono zniszczone drewniane konstrukcje wież. Obiekt utrzymany w stylu późnego baroku. Nawa dwuprzęsłowa, prostokątna w rzucie, z dodatkowym przęsem od frontu mieszczącym chór. Prezbiterium jednoprzęsłowe, węższe, zamknięte łukiem odcinkowym, z dwoma zakrystiami po bokach.

Wewnątrz ściany rozczłonkowane zdwojonymi pilastrami podtrzymującymi wydatne belkowanie, z zaokrąglonymi od strony otworu tęczowego narożnikami, w których ulokowane są nisze na ołtarze boczne. Sklepienie w nawie kolebkowe z lunetami, w prezbiterium i kruchcie, kolebkowo-krzyżowe. Otwór tęczowy zamknięty łukiem półkolistym spływającym na filary przyścienne. Chór muzyczny wsparty na dwu filarach wolnostojących i dwu przyściennych podtrzymujących trzy arkady. Nad wschodnią zakrystią chór zakonny wychodzący niedużym otworem do prezbiterium.

Fasada główna kościoła jest dwukondygnacyjna, rozszerzona przez ryzalitowane na boki wieże, tworzące od frontu jedną płaszczyznę z elewacją korpusu głównego. Dolna kondygnacja w partiach wieżowych rozczłonkowana zdwojonymi pilastrami, a w partii środkowej półkolistymi służkami (półkolumienkami) wspartymi na cokole. Górna kondygnacja fasady rozczłonkowana, jest analogicznie, z tym, że część środkowa ujęta jest pilastrami jońskimi.

Otwór wejściowy przysklepiony odcinkowo, nad nim wnęka arkadowa, a w drugiej kondygnacji na osi otwór okienny. Po bokach drzwi wejściowych sklepione konchowo nisze i płyciny między nimi. Gzymsy obu kondygnacji wydatnie wysunięte, bogato profilowane, przełamujące się ponad pilastrami. Środkową część fasady wieńczy trójkątny szczyt rozczłonkowany lizenami z cebulastymi sterczynami po bokach. Górne partie wież drewniane z blaszanymi hełmami. Dachy dwuspadowe, nad zakrystiami pulpitowe.

Ołtarz główny regencyjny z 1742 roku z elementami rokokowymi zwieńczony rzeźbami Chrystusa, dwu świętych i puttami. W środkowej części ołtarza obraz Matki Boskiej Orchowskiej zw. Pocieszenia (z końca XVI wieku). Dwa ołtarze boczne przerobione posiadają rzeźby puttów i obrazy św. Trójcy (z XVII wieku), Chrystusa (XVIII wiek) i świętego Antoniego (XVII wieku). Nadto obrazy Chrystusa Błogosławionego (XIX wiek) oraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (XVI wiek). Ten ostatni obraz pochodzi z nieistniejącej cerkwi unickiej w Sobiborze. Na parapecie chóru muzycznego rzeźby czterech aniołów z XVIII wieku.

Ten zabytkowy obiekt ulokowany nad stromą skarpą doliny Bugu, obok koryta starorzecza, szczególnie malowniczo prezentuje się od strony łąk nadbużańskich.

na podstawie:
Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmi

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>