Chełmskie dawniej

SIEDLISZCZE – Dwór XVIII-wieczny

Wieś Siedliszcze po raz pierwszy wzmiankowana jest w dokumencie z 1421 roku. W tym mniej więcej czasie należała ona do Macieja, który pisał się „z Siedliszcza”. W początku XVII wieku miejscowością władali Witwińscy, później Kożuchowscy. W połowie XVII wieku Siedliszcze wraz z sąsiednimi wsiami należało do Korybutów. Właściciele posiadłości zmieniali się dość często. Byli nimi kolejno: Jaskólscy, Walerian Podhorodyński, Jan Szkliński, a w końcu XVII wieku majątek przeszedł w ręce magnackiej rodziny Rzewuskich. W roku 1758 Wacław Rzewuski hetman wielki, przy tym poeta i dramatopisarz, sprzedał posiadłość pułkownikowi husarii Wojciechowi Węglińskiemu, późniejszemu kasztelanowi chełmskiemu.

W 1760 roku nowy właściciel uzykał od Augusta III Sasa przywilej lokacyjny podnoszący Siedliszcze do rangi miasta. W tym też czasie wzniósł on nowy dwór, który zachował się do dziś. W 1788 roku zainicjowana była próba zmiany nazwy miasteczka na Węglin, która jednak nie przyjęła się. W XIX wieku w dworze Węglińskich bywał często Henryk Kamieński, wybitny teoretyk rewolucji społecznej i filozof. Gościł też tu w 1858 roku głośny poeta Wincenty Pol. W 1863 roku w siedliskim dworze zorganizowany był szpital powstańczy. Po śmierci Wojciecha Dominika Węglińskiego w 1864 roku Siedliszcze w drodze spadku przeszło we władanie Anny z Węglińskich i Tytusa Trzecieskich. Po nich kolejnym właścicielem został Wiktor Bogusławski (1879), który odkupił majątek od Jana Trzecieskiego. Później zmiany właścicieli następowały bardzo często, aż w latach 1922-29 majątek uległ parcelacji. Po 1944 roku dwór siedliski stał się siedzibą miejscowej szkoły podstawowej.

Dwór drewniany, konstrukcji zrębowej, otynkowany, wzniesiony został w latach 1758-64 na północno-zachodnim obrzeżu osady, przy rozwidleniu dróg biegnących do Cycowa i Mogielnicy. Obiekt parterowy, założony na planie prostokąta z piętrowym ryzalitem na osi znacznie wysuniętym przed lico obu fasad, frontowej i ogrodowej, przykryty dachem mansardowym. Nad ryzalitem środkowym dach dwuspadowy. Pokrycie z blachy ocynkowanej, pierwotnie z gontów. Do tego zabytkowego obiektu w roku 1920 dobudowano przy skrzydle południowo-wschodnim parterową przybudówkę, a w 1952 roku całkowicie oszpecono zabytek wznosząc przy przeciwległym skrzydle piętrowy murowany pawilon.

Wnętrze o układzie dwutraktowym, symetryczne z sienią i salonem na osi, w części ryzalitowej. W kilku pomieszczeniach zachowały się ozdobne piece grzewcze i kominki. Z sieni schody prowadzą na piętro gdzie znajdują się dwa pomieszczenia i korytarz.

Elewacja frontowa 9-osiowa, rozczłonkowana pilastrami podtrzymującymi profilowany gzyms wieńczący. Ryzalit środkowy zwieńczony trójkątnym szczytem. Przed ryzalitem podest, który jest pozostałością dawnego portyku kolumnowego z tarasem nad nim. Elewacja ogrodowa prawie analogiczna do frontowej.

W połaci dachowej po trzy lukarny z każdej strony z ozdobnymi obramieniami. Interesującą jest wolnostojąca murowana brama wjazdowa, założona na planie podkowy z przejazdem na osi i dwoma furtkami po bokach. Jej podstawowymi elementami są cztery masywne słupy zwieńczone gzymsem profilowanym i wklęsłymi ostrosłupami. Skrajne pary słupów połączone są murem biegnącym krzywą linią. Kraty kute w żelazie, otwierane.

Z dawnego założenia parkowego pozostały pojedyńcze okazy starych drzew i wyschnięte stawy.
Dwór w Siedliszczu jest niezwykle cennym zabytkiem kultury materialnej, jedynym tego rodzaju obiektem w regionie, żałować tylko należy, że bryła jego została oszpecona przez późniejsze przybudówki.

Siedliszcze jest siedzibą gminy, są tu sklepy wszytkich branż, restauracja, dojazd autobusem PKS.

na podstawie:
Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmi

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>