Chełmskie dawniej

WOJSŁAWICE – Kościół z XVII wieku

Wojsławice, dawniej miasto, obecnie wieś. Miejscowość położona na obszarze subregionu Działów Grabowieckich, w dolinie rzeki Wojsławki, prawego dopływu Wieprza, odległa 24 km na południe od Chełma. Po raz pierwszy miejscowość jest wzmiankowana w 1434 roku. Wieś królewską Władysław Jagiełło nadał Janowi Ligęzie Czyżowskiemu herbu Półkozie, kasztelanowi krakowskiemu. Około 1440 roku ten możny dostojnik otrzymuje od Władysława Warneńczyka nadanie praw miejskich dla Wojsławic. Wówczas też powstać musiał warowny zamek obronny oddalony ok. 500 m na południowy wschód od rynku. W 1490 roku najazd tatarski spowodował zniszczenie miasta. Po Czyżowskich Wojsławice przechodzą w ręce Janusza Tyszkiewicza (ok. 1629 r.) a następnie właścicielem ich staje się Stefan Stanisław Czarniecki synowiec słynnego hetmana polnego.

Po jego śmierci miasto wraz z posiadłościami dziedziczy córka Zofia Aniela, żona Michała Potockiego. Miasto było niszczone przez częste pożary i nawiedzane przez epidemie. W 1779 roku zrujnowane i wyludnione Wojsławice odziedziczyła Humbelina z Potockich Kurdwanowska, a w 1790 roku odkupił je Wojciech Poletyło kasztelan chełmski. Za Poletyłów rozbudowuje się w obrębie folwarku przemysł rolny. W 1869 roku władze carskie pozbawiają Wojsławice praw miejskich.

W czasie I wojny światowej miasteczko uległo poważnemu zniszczeniu. W 1939 roku mieszkało tu około 3.200 ludności z czego w czasie okupacji znaczna część została wymordowana.

Miejscowi patrioci brali czynny udział w ruch oporu. Znana dobrze jest walka obronna przed Wojsławicami w dniu 17 kwietnia 1944 roku stoczona przez partyzantów polskich i radzieckich z pacyfikacyjną wyprawą hitlerowską.

Nieprzyjaciel zmuszony był po zaciętym boju wycofać się, tracąc wielu zabitych i rannych. Miejscowość wyzwolona została w dniu 24 lipca 1944 roku przez oddziały 3 Armii I Frontu Ukraińskiego.

Obecnie Wojsławice są siedzibą Urzędu Gminy i ośrodkiem usługowo-handlowym dla okolicznych wsi. Miejscowość posiada kilka interesujących zabytków, zasługujących na zwiedzenie.

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła wzniesiony w latach 1595-1608 z fundacji Mikołaja Czyżowskiego, chorążego chełmskiego. Około 1671 roku uległ spaleniu poczem został odrestaurowany. Wówczas też dobudowano dwie kaplice według projektu Jana Michała Linka. Obiekt odnawiany w latach 1714-27. W 1736 roku restaurowany po ponownym pożarze. Kolejne pożary dotknęły kościół w latach 1840 i 1841. W czasie od 1905 do 1915 roku dobudowano dwa składziki od frontu. Po działaniach wojennych odnawiany w latach 1924-32 i 1948. Świątynia pierwotnie późnorenesansowa, obecnie zbarokizowana, jednonawowa, na rzucie rozszerzonego prostokąta. Od strony zachodniej dwie przybudówki z kruchtą pomiędzy nimi. Prezbiterium zwężone w stosunku do nawy, zamknięte trójbocznie, podobnie jak nawa dwuprzęsłowe. Przy nim dwie symetrycznie ustawione kaplice oraz zakrystia. W podziemiu sklepione krypty grobowe.

Wewnątrz ściany nawy rozczłonkowane są masywymi filarami przyściennymi z pilastrami toskańskimi podtrzymującymi gzyms wieńczący. Nawa przysklepiona kolebkowo-krzyżowo, natomiast prezbiterium posiada kolebkę z lunetami. Łuk tęczowy półkolisty. Kaplice boczne są otwarte do prezbiterium arkadami zamkniętymi półkoliście. W kaplicach sklepienie kopulaste, czteropolowe, na żagielkach, zwieńczone latarniami.

Naroża opatrzone pilastrami podtrzymującymi gzyms profilowany. W zakrystii sklepienie krzyżowe. Chór muzyczny podtrzymują trzy półkoliste arkady wsparte na masywnych słupach.

Wejście z prezbiterium do zakrystii opatrzone jest drewnianym portalem utrzymanym w stylu rokoko (koniec XVIII wieku). Wejście główne z kruhty do nawy o półkolistej arkadzie, zamknięte XVIII-wieczną kratą żelazną.

Zewnątrz ściany nawy rozczłonkowane są pilastrami toskańskimi podtrzymującymi belkowanie z architrawem i fryzem. Okna zamknięte półkoliście z obramieniami opracowanymi architektonicznie z archiwoltami i nasadkami poziomymi w postaci profilowanego gzymsu, utrzymane w stylu renesansowym. Fasada z pilastrami w narożnikach z oknem na osi nad kruchtą, zasłonięta częściowo nowszymi przybudówkami. Szczyt wyniosły, zdobny spływami, po bokach i płycinami w obramieniach, zwieńczony trójkątnym ogzymsowionym przyczółkiem. Analogicznie potraktowany jest drugi szczyt nawy od strony wschodniej. Przy południowej ścianie nawy zamurowany portal z 1608 roku z trójkątnym ogzymsowanym zwieńczeniem w polu którego umieszczony kartusz z herbami: Topór Mikołaja Czyżowskiego i Nowina jego żony Zofii z Czernych. Ściany kaplic ujęte w pary pilastrów toskańskich flankujących muszlowe nisze, architraw i fryz analogiczne jak przy nawie. Okna prostokątne z uszatymi obramieniami. Dach nad nawą dwuspadowy, nad kaplicami dachy namiotowe kopułki nad latarniami cebulaste.

Wnętrze świątyni posiada wyposażenie późnobarokowe. Ołtarz główny z połowy XVIII wieku, architektoniczny, zwieńczony promienistą glorią z obrazem Chrystusa Miłosiernego oraz rzeźbami czterech aniołów. W centrum krucyfiks z końca XVII wieku. Ołtarze boczne z tego samego okresu z obrazami XVIII-wiecznymi. Podobne ołtarze w kaplicach świętego Antoniego i Matki Boskiej. Ambona regencyjna z rzeźbą Chrystusa Nauczającego umieszczoną nad baldachimem. Na ścianach nawy zawieszone są zabytkowe XVII i XVIII-wieczne obrazy: Zwiastowania, Komunia Świętej Katarzyny Sieneńskiej, świętej Tekli, świętego Jana Chrzciciela. Na uwagę też zasługują trzy neogotyckie epitafia z czarnego marmuru, rodziny Poletyłów a także epitafium lekarza domowego Poletyłów dra Pawła Mataieu.

Dzwonnica wolnostojąca z początku XVIII wieku murowana, przebudowana. Posiada wmontowane w ściach dwa XIX-wieczne epitafia.

Cerkiew greko-katolicka z połowy XVIII wieku murowana barokowa, z fundacji Marianny z Doniłowiczów Potockiej, obecnie magazyn. Obiekt jednonawowy, na rzucie prostokąta zamkniętego pięciobocznie z zakrystią i kruchtą. Wnętrze kryte stropami. Zewnątrz ściany rozczłonkowane pilastrami toskańskimi. Fasada posiada narożniki podparte skośnymi szkarpami, zwieńczona trójkątnym, ogzymsowionym szczytem z trójkątnym przyczółkiem i arkadą pod nim, częściowo zasłonięta jest niską kruchtą. Dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę.

Kapliczki XVIII-wieczne z fundacji Marianny z Daniłowiczów Potockiej (pięć) murowane o ścianach otwartych przeźroczami z namiotowymi dachami krytymi gontem. Usytuowane u wylotów ulic miasteczka.

Do Wojsławic dojazd autobusem PKS z Chełma i Krasnegostawu, na miejscu restauracja, sklepy wszystkich branż, stacja CPN.

na podstawie:
Autor tekstu: K. Prożogo, Grafika: A. Sosnowska.
Nakład 3 tys. egz. Rok wydania 1982, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Chełmie

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>