Chełmskie dawniej

SURCHÓW – Zespół pałacowo-parkowy

Wieś Surchów leży w obszarze subregionu Działów Grabowieckich, na stoku wzniesienia opadającego ku dolinie rzeki Wojsławki, prawego dopływu Wieprza, w odległości 11 km na południowy wschód od Krasnegostawu, obok drogi biegnącej do Wojsławic. Miejscowość wzmiankowana już w 1564 roku jako wieś należąca do starostwa krasnostawskiego. Później przeszła w ręce prywatne. Właściciele dóbr często zmieniali się. W końcu XVIII wieku dzierżył je August Kicki, a następnie przekazał w 1813 roku Pawłowi Cieszkowskiemu herbu Dołęga, jako wiano swej córki Zofii za niego wydanej. On to wzniósł tu, do dziś istniejący, pałac i założył wokół niego park.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

STOŁPIE – Zespół warowno-kultowy

Wieś leży nad doliną rzeki Garki, dopływem Uherki obok trasy T-12, w odległości 10 km na zachód od Chełma. Jest to bardzo stara miejscowość, wzmiankowana już w 1204 roku. Jej nazwa wiąże się z prastarą wznoszącą się tu wieżą, zwaną dawniej Stołpem. U podnóża wzniesienia, na jego zachodnim stoku, tuż przy szosie Chełm – Lublin usytuowany jest nieduży owalny kopiec wczesnośredniowiecznego grodziska i wtopiona częściowo w jego nasyp warowna, smukła budowla. Spod skarpy dawnego gródka wypływa źródełko, tuż obok podobne drugie.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

SIEDLISZCZE – Dwór XVIII-wieczny

Wieś Siedliszcze po raz pierwszy wzmiankowana jest w dokumencie z 1421 roku. W tym mniej więcej czasie należała ona do Macieja, który pisał się „z Siedliszcza”. W początku XVII wieku miejscowością władali Witwińscy, później Kożuchowscy. W połowie XVII wieku Siedliszcze wraz z sąsiednimi wsiami należało do Korybutów. Właściciele posiadłości zmieniali się dość często. Byli nimi kolejno: Jaskólscy, Walerian Podhorodyński, Jan Szkliński, a w końcu XVII wieku majątek przeszedł w ręce magnackiej rodziny Rzewuskich. W roku 1758 Wacław Rzewuski hetman wielki, przy tym poeta i dramatopisarz, sprzedał posiadłość pułkownikowi husarii Wojciechowi Węglińskiemu, późniejszemu kasztelanowi chełmskiemu.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

SAWIN – Kościół z początku XVIII wieku

Sawin, osada, dawniej miasto biskupów chełmskich, położona na obszarze Obniżenia Dubienki, w dolinie rzeczki Lepietuchy, dopływu Uherki, w odległości 16 km na północ od Chełma, obok szosy prowadzącej do Włodawy. W pierwszej połowie XIV wieku Władysław Jagiełło nadał królewską wieś „Schawina” parafialnemu kościołowi chełmskiemu jako uposażenie. W 1456 roku Kazimierz Jagiellończyk przekazał Sawin na własność biskupom chełmskim. Staraniem Macieja ze Starej Łomży bpa katolickiej diecezji chełmskiej około 1490 roku osiedle uzyskało nadanie praw miejskich.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

PODGÓRZE – Kościół z XVII wieku

Podgórze przed 1918 rokiem Spas, a pierwotnie Monastyr, nieduża wieś położona na północnym stoku Pogóru Janowskiego, odległa 1,5 km na południe od historycznego Stołpia. Wzmiankowana w 1440 roku jako miejscowość, w której znajduje się stary klasztor obrządku wschodniego. Jego fundamenty ze sklepionymi piwnicami istniały jeszcze w końcu XIX wieku. Pierwotnie zagród chłopskich tu nie było, klasztor stał samotnie otoczony lasem.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

ORCHÓWEK – Kościół poaugustiański

Orchówek, obecnie przedmieście Włodawy, niegdyś miasteczko. Miejscowość położona na północno-wschodnim krańcu Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego nad brzegiem Bugu. Na mocy przywileju wydanego przez króla Aleksandra w 1506 roku starosta bełzki Jerzy Krupski lokował tu miasteczko, które w rękach tej rodziny utrzymywało się do końca XVI wieku poczem przesło w posiadanie Mikołaja Iwickiego, a w 1615 roku włączone zostało do dóbr włodawskich należących wówczas do Leszczyńskich, a później Pociejów, Flemingów, Czartoryskich i Zamoyskich. W 1648 roku miejscowość spalona została przez Kozaków, a w 1656-7 r. reszty dzieła zniszczenia dopełniły wojska moskiewskie i szwedzkie. W 1869 roku nastąpiła utrata praw miejskich. W czasie I wojny światowej (1915 r.) osada ponownie uległa spaleniu.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

OLCHOWIEC – XVIII-wieczny kościół drewniany

Olchowiec jest starą wsią rozlokowaną na obszarze Obniżenia Dorobuckiego wzmiankowaną w 1457 roku w związku z erekcją tu parafii rzymsko-katolickiej. Miejscowość należała wówczas do Mikołaja Bazanka, następnie przeszła w ręce Mikołaja Śmietanki sędziego chełmskiego. Należy do gminy Wierzbica, oddalona jest 20 km na północ od Chełma i 12 km od Cycowa.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

KUMÓW – Kościół parafialny

Miejscowość położona w odległości 12 km na południe od Chełma w pobliżu szosy wiodącej do Wojsławic, na terenie subregionu Pagórów Chełmskich. Wzmiankowana pod rokiem 1204 jako gród obronny. Przynajmniej od początku XV wieku własność biskupów chełmskich obrządku rzymsko-katolickiego. Pierwszy drewniany kościół wystawił tu w roku 1437 biskup Jan Zaborowski.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

KULIK – dwór z XIX wieku

Wieś w gminie Siedliszcze, wzmiankowana po raz pierwszy w 1724 roku. Leży w subregionie Obniżenia Dorohuckiego przy drodze łączącej Siedliszcze z Cycowem. oddalona 30 km na północny zachód od Chełma. Na jej zachodnim skaju rozlokowany jest zabytkowy zespół dworsko-parkowy początkami swymi sięgający XVIII wieku. W 1724 roku jego właścicielem był Józef Sługocki, podczaszy chełmski, ale już w połowie tegoż stulecia majątek przeszedł w ręce Węglińskich, wlaścicieli Siedliszcza. W 1830 roku Kulik objął w posiadanie Błażej Piotrowski. a w 1856 odkupił od niego Kalikst Łaski. W 1870 roku majątek nabył na licytacji Piotr Załuski i w rękach tego rodu utrzymywała się posiadłość aż do roku 1944. Obecnie mieści się tu szkola podstawowa.
Czytaj dalej