Chełmskie dawniej

KRYNICA – Grobowiec ariański

Wieś Krynica w gminie Krasnystaw, należąca niegdyś do dóbr Krupe, rozlokowana jest na stoku najwyższego wzniesienia (286 m npm) Pagórów Chełmskich. Odległa 12 km na północny wschód od Krasnegostawu i 4 km od Krupego. Na szczycie tego wzgórza, w niedużej odległości od wsi, wznosi się górująca nad całą okolicą zagadkowa budowla wieżowa. Ludność miejscowa nazywa ją „Grobiskiem”, a przekazy źródłowe mówią, że był w tym miejscu cmentarz ariański, na którym w XVII wieku pobudowano kaplicę grobową, czy też jak ktoś woli, mauzoleum jakiegoś znacznego Arianina. Zarówno lokalizacja zabytku, jak epoka jego powstania wyznaczona wyrazem architektonicznym wskazują na osobę fundatora pobliskiego zamku w Krupem, możnego pana i przy tym zagorzałego wyznawcę arianizmu, Pawła Orzechowskiego, zmarłego w 1612 roku. Ta też data wyznacza przypuszczalny czas powstania grobowca.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

KRASNYSTAW – Zespół pojezuicki

Krasnystaw to stare miasto ziemi chełmskiej sięgające swymi początkami wczesnego średniowiecza. Położone nad Wieprzem na skraju Wyniosłości Giełczewskiej. Prawa miejskie uzyskał w roku 1394 od króla Władysława Jagiełły. Był siedzibą starostwa grodowego i biskupstwa diecezji chełmskiej (od 1490 do 1826 r.). Dowodnym świadectwem bogatej przeszłości miasta jest zabytkowy zespół budowli pojezuickich z początku XVIII wieku, w skład którego wchodzą: kościół parafialny, kolegium i pałacyk biskupi. Jest on usytuowany w obrębie dawnych murów miejskich w południowo-zachodniej części starego miasta, na skraju wzniesienia stromo opadającego ku dolinie rzeki Zółkiewki (teren dawnego stawu).
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

KRAŚNICZYN – Zajazd z końca XVIII wieku

Kraśniczyn, wieś – niegdyś miasteczko, położone na obszarze Działów Grabowieckich, na stoku doliny rzeki Wojsławki, oddalone 44 km na południe od Chełma i 14 km na wschód od Krasnegostawu. Miejscowość w XV wieku stanowiła własność książąt Kraśniczyńskich, później Sanguszków, Miączyńskich, Sienickich i w końcu Poletyłów. Prawa miejskie Kraśniczyn uzyskał w połowie XVI wieku. Nigdy jednak nie zatracił on charakteru wsi targowej, mimo, że niegdyś istniał tu murowany ratusz i że wytyczony był, do dziś widoczny czworobok rynku. O dawności i randze miejscowości świadczy obecnie tylko jeden w zasadzie niezbyt zresztą stary zabytek, i znacznie późniejsza – cerkiew pounicka.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

KANIE – Zespół dworsko-parkowy

Stara wieś w gminie Rejowiec Fabryczny na obszarze Pagórów Chełmskich, odległa 30 km na zachód od Chełma. Wzmiankowana w 1647 roku kiedy to erygowana tu została parafia unicka. W pobliżu, na podmokłych łąkach w rejonie uroczyska Lipówki znajduje się wczesnośredniowiecziie grodzisko w formie płaskiego, owalnego nasypu z pozostałościami walłw i fos. W końcu XVIII wieku wieś należała do Seweryna Rzewuskiego podczaszego koronnego, poczem przeszła w ręce Woronieckich.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

DOROHUSK – Zespół pałacowo-parkowy

Durobusk leży w obrębie subregionu Obniżenia Dubienki, na wyniosłej krawędzi doliny Bugu, u ujścia rzeki Udal. Początki osadnictwa w rejonie tej miejscowości sięgają neolitu, a pierwsze wzmianki o wsi Doruhusk pochodzą z XIII wieku. Wiadomym jest, że w roku 1246 legat papieski ukoronował w grodzie Drohiczyn Chełmski, jak niegdyś zwał się Dorohusk, Daniela Romanowicza na króla halickiego. W XV wieku miejsowość należała do Wołczków Rekutowiczów herbu Działosz, rodu pochodzącego z wielkopolskiego Kłodna. W wieku XVI dobra znalazły się w rękach Spinków, a następnie Orzechowskich herbu Rogala. Okolo 1680 roku Dorohusk przechodzi w ręce Gołuchowskich, a z początkiem XVIII wieku posiadaczami tych dóbr stają się Suchodolscy. Michał Suchodolski, podczaszy krasnostawski, kasztelan lubelski, uzyskał od króla Augusta III w 1750 roku dla Dorohuska przywilej lokacyjny, jednakże wkrótce osiedle utraciło prawa miejskie. W 1801 roku Dorohusk przeszedł w posiadanie Okieńskich, z rąk których po stu latach w 1908 roku trafił we władanie Adama Górnickiego, później Mieczysława Kobylińskiego, a po nim Edwarda Chrzanowskiego. W 1918 roku majątek kupiła księżna Maria Drucka Lubecka. W 1944 roku posiadłość dorohuska została w ramach reformy rolnej rozparcelowana.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

DEPUŁTYCZE – kościół drewniany z XVIII wieku

Depułtycze Królewskie, wieś położona na obszarze Pagórów Chełmskich, odległa 10 km na południowy-zachód od Chełma, obok szosy wiodącej do Siennicy i Krasnegostawu. Wzmiankowana w 1508 roku jako królewszczyzna, w której miał też swój udział Mikołaj Sienicki, podkomorzy chełmski, działacz sejmowy. W tym czasie we wsi był kościół katolicki i cerkiew parafialna. W dniu 5 sierpnia 1863 roku połączone oddziały powstańcze Ćwieka, Ruckiego i Czachowskiego pod dowództwem majora Eminowicza stoczyły ciężką 6-godzinną walkę zakończoną zwycięstwem. Zginęło w niej 23 nieprzyjaciół i 11 powstańców.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

CZUŁCZYCE – Przysiółek

Czułczyce, stara wieś położona na brzegu doliny Uherki w obszarze Pagórów Chełmskich. odległa 10 km na północ od Chełma, a 3,5 km na wschód od szosy wiodącej do Włodawy. Była to wieś należąca do chełmskiej królewszczyzny. W 1425 roku wieś Czułczyce Władysław Jagiełło oddał Janowi Mężykowi z Dąbrowy. Później stanowiła ona posiadłość Małyszki, a od roku 1447 Macieja z Sielca zwanego Smokiem.
Czytaj dalej

Chełmskie dawniej

CHEŁM – Osiedle Dyrekcji Kolejowej

W okresie międzywojennym, w latach 1928-1939, na wschód od starego miasta, tuż za Górą Zamkową, powstała nowa dzielnica mieszkaniowa związana z zamierzonym przeniesieniem z Radomia do Chełma dyrekcji wschodniego okręgu PKP. Potrzeba tej inwestycji państwowej podyktowana została koniecznością ulokowania administracji okręgu kolejowego, w centrum jego obszaru i zaopatrzenia jej w odpowiednie warunki lokalowe, których w Radomiu nie miała. Ta ważka dla dziejów Chełma decyzja zapadła w 1925 r., a pierwsze prace budowlane podjęto z rozmachem latem 1928 roku. Zatrudnionych przy budowie było 2 tysiące robotników, w tym wielu wozaków, przyciągnięto też bocznicę kolejową w sam środek placu budowy.
Czytaj dalej